Renewable Energy Certificate (REC) เป็นกลไกที่ช่วยให้องค์กรยืนยันได้อย่างโปร่งใสว่า ไฟฟ้า 1 MWh อ้างสิทธิ์มาจากแหล่งพลังงานหมุนเวียนจริง จึงสามารถนำหลักฐานการจัดซื้อไปรายงานเพื่อลดในส่วนของ Scope 2 ตามมาตรฐานสากลต่างๆได้ เช่น GHG Protocol, CDP และ RE100 ประโยชน์ที่เห็นได้ชัดคือองค์กรสามารถเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนให้เป็นไปตามเป้าหมายได้ โดยสามารถจัดแจงงบประมาณและวางแผนการจัดซื้อได้โดยไม่ต้องใช้งบประมาณขนาดใหญ่ตั้งแต่วันแรก นอกจากนี้ REC ยังยืดหยุ่นต่อการวางแผนงบประมาณรายปี ทำให้บริษัทที่มีความผันผวนของยอดผลิตสามารถ “ปรับเพิ่ม–ลด” ปริมาณการซื้อได้ตามโหลดการใช้ไฟฟ้าจริงของแต่ละรอบปีบัญชี

3 ทางเลือกหลักในการใช้พลังงานสะอาดสำหรับองค์กรในประเทศไทย

1) พลังงานสะอาดจากโครงการขององค์กรเอง (Own Renewable Projects)

สำหรับหลายองค์กรในไทย ทางเลือกแรกที่นึกถึงคือ ติดตั้ง Solar ไม่ว่าจะเป็นโซลาร์รูฟท็อป, โซลาร์บนลานจอดรถ หรือโซลาร์ในบ่อน้ำของโรงงาน จุดแข็งของทางเลือกนี้คือสามารถ ลดค่าไฟระยะยาว และ อ้างสิทธิ์พลังงานหมุนเวียนได้โดยตรง อีกทั้งยังช่วยเสริมภาพลักษณ์ด้านความยั่งยืนอย่างเด่นชัดในสายตาลูกค้าและผู้ลงทุน อย่างไรก็ดี การติดตั้งเองต้องพิจารณาต้นทุนเริ่มต้นที่ค่อนข้างสูง ระยะเวลาคืนทุนหลายปี และภาระการดูแลบำรุงรักษา เช่น ค่าล้างแผงและอะไหล่ รวมถึงความพร้อมด้านพื้นที่หลังคา โครงสร้างอาคาร และข้อจำกัดเชิงวิศวกรรม หากวางแผนดีและมีการเสริม BESS (Battery Energy Storage System) ความเสถียรของระบบจะดีขึ้นมาก

2) พลังงานสะอาดจากนักลงทุน (Private PPA)

องค์กรจำนวนมากมองว่าการลงทุนโรงไฟฟ้าด้วยตนเองมีความเสี่ยง ทั้งในมิติเงินลงทุนและการบริหารระบบ จึงเลือกแนวทาง Private Power Purchase Agreement (PPA) ให้ผู้ลงทุนภายนอกเข้ามาออกแบบ ติดตั้ง และดูแลทั้งหมด ฝั่งผู้ใช้ไฟฟ้าชำระค่าไฟตามปริมาณการใช้จริง ในอัตราที่กำหนดไว้ในสัญญา Private PPA ซึ่งมักมีต้นทุนต่ำกว่าการซื้อไฟฟ้าจากระบบสายส่งนอกจากนี้ประโยชน์ด้านคาร์บอนที่เกิดขึ้นยังอยู่ภายใต้ข้อตกลงกับนักลุงทุนเช่นเดียวกัน จุดที่ต้องพิจารณาคือข้อกำหนดสัญญาระยะยาว เงื่อนไขการรับประกันประสิทธิภาพ และความยืดหยุ่นของราคาเมื่อโหลดเปลี่ยน เพื่อให้ผลลัพธ์ทางการเงินและการลดคาร์บอนสอดคล้องกับแผนธุรกิจตลอดอายุสัญญา

3) การใช้พลังงานสะอาดผ่าน UGT1 และ UGT2

เพื่อรองรับความต้องการพลังงานหมุนเวียนที่เติบโตขึ้น ประเทศไทยได้พัฒนาระบบ Utility Green Tariff (UGT) แบ่งเป็น UGT1 ที่ผู้ใช้ไฟสามารถซื้อ “ไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนรวมกับได้ใบรับรอง REC” โดยผู้ซื้อไม่สามารถเลือกประเภทของโครงการพลังงานหมุนเวียนได้   นอกจากนี้มีโครงการ UGT2 ที่เปิดทางให้ผู้ใช้ไฟ เลือกประเภทโครงการ เช่น Solar, Wind หรือโครงการเฉพาะ ในรูปแบบการซื้อขายสัญญาระยะยาวเช่นเดียวกัน ข้อจำกัดสำหรับ UGT ที่หลากบริษัทมักให้ความสำคัญคือ ปริมาณขั้นต่ำ และ ราคาที่ค่อนข้างตายตัว ทำให้การต่อรองยากเมื่อเทียบกับโมเดลเอกชน อย่างไรก็ดี UGT ยังอยู่ระหว่างการปรับเกณฑ์และรายละเอียดเพิ่มเติม ซึ่งหากประกาศใหม่มีความยืดหยุ่นมากขึ้น จะยิ่งเพิ่มความน่าสนใจสำหรับผู้ใช้ไฟรายกลางถึงใหญ่

การใช้พลังงานสะอาดผ่าน REC: ทางเลือกเสริมที่หลายบริษัทเลือกใช้

นอกจากสามเส้นทางหลักแล้ว การซื้อ REC กำลังเป็นที่นิยมอย่างรวดเร็วในไทย ด้วยเหตุผลว่าบริษัทจำนวนมาก ไม่สามารถติดตั้งแหล่งผลิตเอง ได้เพราะติดข้อจำกัดด้านพื้นที่ งบประมาณ หรือกระบวนการอนุมัติ และบางรายแม้จะมีโครงการ Solar แล้วก็ยัง ไม่ครอบคลุมเป้าหมาย Scope 2 ที่ต้องเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนทุกปี REC จึงทำหน้าที่เป็น สะพาน ช่วยให้องค์กรไปถึงเป้าหมายได้ไวขึ้น โดยปรับปริมาณซื้อให้พอดีกับโหลดจริงในแต่ละปี ลดความเสี่ยง Over‑ or Under‑procurement และยังช่วยให้ฝ่ายการเงินบริหารงบได้

ในเชิงการสื่อสารผลลัพธ์ REC มีข้อดีที่น่าพูดถึงกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพราะเป็นระบบที่ ตรวจสอบย้อนหลังได้ใน Registry และได้รับการยอมรับในรายงานความยั่งยืนสากล ทั้งนี้เพื่อคุณภาพพอร์ตที่ดี ควรตั้งเกณฑ์การเลือก REC ให้ชัด เช่น เทคโนโลยี ประเทศ ปีผลิต (vintage) และแนวทาง additionality หากองค์กรมีนโยบายส่งเสริมโครงการใหม่ในห่วงโซ่อุปทาน

เทรนด์พลังงานหมุนเวียน: เอเชีย–ยุโรป กับบทเรียนสำหรับไทย

ฝั่ง ยุโรป ใช้กลไกใบรับรองอย่าง Guarantees of Origin (GO) มาอย่างยาวนาน ทำให้บริษัทข้ามชาติสามารถตั้งมาตรฐานเดียวกันในหลายประเทศ ส่วน เอเชีย โดยเฉพาะอาเซียน กำลังเร่งพัฒนาโครงสร้างตลาดและกฎระเบียบเพื่อรองรับการเติบโตของผู้ให้ความสนใจซื้อจากผู้ผลิตอุตสาหกรรมและดาต้าเซ็นเตอร์ขนาดใหญ่ สำหรับประเทศไทย ทิศทางที่น่าจับตาคือการผสมผสานหลายเครื่องมือเข้าด้วยกัน ตั้งแต่ UGT, Private PPA, ไปจนถึง REC เพื่อสร้างสัดส่วนการใช้พลังงานหมุนเวียนที่คุ้มค่าทั้งราคาและการลดคาร์บอน ในระยะกลาง–ยาว